السيد محمد باقر حجتي
6
كشاف الفهارس
مقدمه بسم الله الرحمن الرحيم خداى متعال را بسى سپاسگزارم وبر محمد وآل أو درود مى فرستم ، سپاسگزارم كه مساعي چندين سأله أم به نخستين بر وميوه اش بارور شد ، وسرانجام پس از گذشت مدتي قريب به بيست وسه سال - كه در خلال آن وقفه أي طولاني پديد آمده بود - در ظل كوششهايى طاقت فرسا وتلاشهايى پى گير توانستم اولين مجلد سفري عظيم ونوشتارى بس گسترده را تحت عنوان ( كشاف الفهارس ووصاف المخطوطات العربية في مكتبات فارس ) يا ( فهرست موضوعي نسخه هاي خطى عربي كتابخانه هاي جمهوري اسلامي إيران ) را با تدوين بخش ( قرائت وتجويد ) فرآهم آورم . در خلال اين مدت براي تهيه ء ده ها هزار فيش وترتيب وتنطيم ، وآنگاه تصحيح وتحرير آنها بخش أعظم نيروى بينائى وسلامت مزاجم را از دست داده وبا بهترين وشاداب ترين دوران عمرم در اين راه سرمايه گذارى كردم ، واز هرگونه رفاه وآسايش وآزمندى وأهداف انتفاعي چشم پوشيدم . از سال 1347 ه . ش تا چندين سال پس از سال 1350 ه . ش به طور مداوم - چه در سفر وچه در حضر - به تهيه ء فيشهاى نسخه هاي خطى عربي كتابخانه هاي جمهوري اسلامي إيران در تمام لحظات فراغ از وظائف ضروري زندگانى ، سرگرم بودم ، وده ها هزار يادداشت به صورت فيش فرآهم آوردم . در اين دراز مدت همه ء فهارس خطى موجود را از نظر گذراندم ، وآنچه را به نظر مى رسيد ثبت وضبط مى كردم ، وهمزمان با تهيه ء ونگارش يادداشتهاى مربوط به نسخه هاي خطى صرفا به صورت بردارى از فهرستها بسنده ننمودم ، بلكه سخت كوشيدم به پيرايش نوشته هاي فهارس از اغلاط وهفوات - كه براي هر فهرست نويس ماهر وكار آمد أحيانا پيش مى آيد - دست يازم ، چون مى ديدم برخى از آنان درباره ء نام وعنوان كتابها ويا مؤلفان - در مورد پاره أي از نسخه ها - گرفتار اشتباهاتي شده اند كه حتى الامكان مى بايد به اصلاح آنها روى آورد ، ولذا سعى كردم از لغزشهاى قلمي برخى فهرست نويسان بكاهم . ولى نبايد فراموش كنيم مساعي وكوششها ومحصول مطالعات عزيزانى كه اين فهرستها را تدوين كردند ، واز رهگذر آنها بهره هاي فراوانى نصيبم گشت در خور بسى تقدير مى باشد . اما پاره أي از فهرست نويسان - با اينكه نسخه ها در دسترس آنها قرار داشت - به علت